RDDT ve BDT Arasındaki Benzerlikler ve Farklılıklar
Rasyonel Duygucu Davranışçı Terapi (RDDT / ADDT) ve Bilişsel Terapi (BT)
Not: Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.
29 Temmuz 2023 – Rasyonel Psikoloji Enstitüsü
Yazar: Doç. Dr. Murat Artıran
Bu yazıda, bilişsel davranışçı terapiler çatısı altında yer alan iki temel yaklaşım olan Rasyonel Duygucu Davranışçı Terapi (RDDT) ile Beck yaklaşımlı Bilişsel Terapi (BT) arasındaki temel benzerlikler ve farklılıklar madde madde ele alınmaktadır.
Genel Bilgiler
“Bilişsel Davranışçı Terapi” tek bir terapi yaklaşımı değildir.
Beck’in Bilişsel Terapi yaklaşımının zamanla davranışçı teknikleri de kapsamasıyla “Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)” terimi yaygınlaşmıştır. Ancak kuramsal açıdan bakıldığında “Bilişsel Davranışçı Terapiler” demek daha doğru bir kullanımdır. Günümüzde dünyada yaklaşık 50’ye yakın BDT yaklaşımı tanımlanmış olup, bunlardan yaklaşık 10 tanesi aktif olarak kullanılmaktadır (RDDT, BT, DDT, KKT, DOT, ÇOT, RYT vb.).
En yaygın ve en fazla araştırılan iki BDT yaklaşımı,
Beck ekolü olarak bilinen Bilişsel Terapi (BT)
Ellis ekolü olarak bilinen Rasyonel (Akılcı) Duygucu Davranışçı Terapi (RDDT)’dir.
RDDT ve BT aynı kuramsal zeminden beslenir.
Her iki yaklaşım da bireyin duygusal, bilişsel ve davranışsal işlevselliğini artırmayı, psikolojik sorunları azaltmayı ve bireyi daha sağlıklı bir işleyiş düzeyine taşımayı hedefler.
Tarihsel olarak ilk bilişsel davranışçı terapi RDDT’dir.
RDDT, Albert Ellis tarafından 1955 yılında geliştirilmiştir. Aaron T. Beck ise Bilişsel Terapi kuramını 1962 yılından sonra sistematik hale getirmiştir.
Davranışçı teknikleri erken dönemde sistematik biçimde kullanan ilk BDT yaklaşımı RDDT’dir.
Tüm BDT yaklaşımları psikopatolojinin temelinde bilişsel şemaların rolünü vurgular.
Bilimsel araştırmalar, psikolojik bozuklukların oluşumunda bilişsel şemaların %40–70 arasında değişen bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bu nedenle bilişsel yeniden yapılandırma, tüm BDT yaklaşımlarının merkezinde yer alır.
RDDT ve BT Arasındaki Benzerlikler
Her iki yaklaşım da Albert Ellis’in ABC modelini temel alır.
A: Olay / durum / tetikleyici
B: İnançlar, düşünceler, tutumlar
C: Duygular, davranışlar ve bedensel tepkiler
B–C bağlantısı merkezîdir.
Duygularımızı ve davranışlarımızı belirleyen şey olayların kendisi (A) değil, olaylara yüklediğimiz anlamlar ve inançlardır (B).
Duygu–düşünce–davranış üçgeni üzerinde çalışırlar.
Ev ödevleri ve seans dışı çalışmalar önemli bir yer tutar.
Amaç, danışanın yalnızca seans içinde değil, kendi kendine değişim ve gelişim becerisi kazanmasıdır.
Her iki yaklaşım da psikanalitik (Freudçu) kurama alternatif olarak gelişmiştir.
İnsanın değişim potansiyeline vurgu yaparlar.
Yeterli motivasyon ve çaba ile psikolojik değişimin mümkün olduğu kabul edilir.
RDDT ve BT Arasındaki Temel Farklılıklar
Odak noktası farklıdır.
BT, daha çok semptom azaltma ve işlevsellik artışına odaklanır.
RDDT, semptomların ötesinde uzun vadeli felsefî değişim, yaşam anlamı ve koşulsuz kendini kabul gibi kavramlara vurgu yapar.
Değişimin yeri ve biçimi farklılaşabilir.
BT’de ev ödevleri değişimin ana taşıyıcısıdır.
RDDT’de seans içi aktif müdahaleler ve anlık bilişsel-duygusal değişim daha ön plandadır.
Çürütme (disputation) teknikleri farklıdır.
BT, ağırlıklı olarak kanıt temelli (empirik) çürütme kullanır.
RDDT, buna ek olarak mantıksal, anlamsal, felsefî ve pragmatik çürütme tekniklerinden de yararlanır.
Duygulara yaklaşım biçimi farklıdır.
BT, işlevsiz duyguların yoğunluğunu azaltmayı hedefler.
RDDT, duyguların niteliksel olarak dönüşmesini amaçlar
(örneğin suçluluk yerine pişmanlık, öfke yerine can sıkıntısı).
Benzer süreçler farklı terminolojilerle adlandırılabilir.
Terapistin rolü açısından farklılıklar vardır.
BT, genellikle direktif/yönlendirici bir terapi olarak tanımlanır.
RDDT, hem direktif hem de aktif, katılımcı ve paylaşımcı bir terapist rolünü savunur.
Kurucuların mesleki kökenleri yaklaşımlara yansımıştır.
Albert Ellis: Klinik Psikolog
Aaron T. Beck: Psikiyatrist
Bu durum klinik değerlendirme ve danışana bakış açısında bazı nüanslara yol açabilir.
Sonuç
RDDT ve BT arasındaki farklar önemli olmakla birlikte, benzerlikleri farklılıklarından çok daha fazladır. Her iki eğitimi de almış bir terapist, uygulamada zaman zaman hangi yaklaşımı kullandığını ayırt etmekte zorlanabilir. Seans içinde bu yaklaşımları kesin sınırlarla ayırmak ya da yalnızca birini kullanmak çoğu zaman gerekli değildir.
Özetle, RDDT ve BT aynı ailenin iki güçlü üyesi olup, amaçları bireyin daha sağlıklı, işlevsel ve anlamlı bir yaşam sürmesine katkı sağlamaktır.